Post-COVID:
onderzoeksprogramma, kennisinfrastructuur en expertisenetwerk

Infographic met de illustraties voor de verschillende thema’s van Post-COVIDZonMw Post Covid Infographic Knoppenwww.zonmw.nlMET KENNIS WERKEN AANEEN GOEDE GEZONDHEID VOOR IEDEREENPost-COVID Netwerk NederlandDiagnostiekBiomarkersSubtypenRisicofactorenBehandelingMedicijnenAndere behandelingenZiektemechanismenMitochondriënMicrobioomMicrostolsels en tromboseImmuunsysteemNeuroinflammatiePatiëntenSymptomen

ZonMw Post-COVID programma

Post-COVID, ook wel long COVID genoemd, verwijst naar langdurige gezondheidsklachten na een COVID-19 infectie. Er is nog veel onduidelijkheid over de oorzaak van post-COVID en het ziektebeeld. Onderzoek naar post-COVID helpt om de ziekte beter te begrijpen en de diagnostiek, behandeling en zorg voor post-COVID patiënten te verbeteren.

Het Post-COVID programma van ZonMw wordt uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Het Post-COVID programma heeft meerdere subsidierondes opengesteld, waaruit zowel het onderzoeks- en expertisenetwerk Post-COVID Netwerk Nederland, als diverse onderzoeksprojecten worden gefinancierd. Lees hier meer over het Post-COVID programma.

Deze infographic geeft een overzicht van de lopende post-COVID onderzoeksprojecten die door ZonMw worden gefinancierd. De onderzoeken richten zich op 3 hoofdthema’s:

  • Ziektemechanismen
  • Diagnostiek
  • Behandeling

Meer weten? Klik op 1 van de titels.

> terug naar Home

Post-COVID patiënten

Mensen met post-COVID staan centraal in het Post-COVID programma. Het doel is om hen zo snel en goed mogelijk te helpen en hun kwaliteit van leven te verbeteren.

Post-COVID komt voor bij zowel kinderen als volwassenen. Klachten worden vaker gemeld door vrouwen dan door mannen. De ernst van de klachten verschilt: sommige mensen kunnen werken of naar school, terwijl anderen (gedeeltelijk) aan huis of bed gebonden zijn.

Het is belangrijk dat in onderzoek álle groepen worden meegenomen: verschillende leeftijden, genders en mensen met lichte of ernstige klachten. Post-COVID kan zich namelijk op meerdere manieren uiten. Meer inzicht in deze verschillen helpt om de zorg beter af te stemmen op de individuele patiënt.

Hoewel de meeste projecten gericht zijn op volwassenen, wordt er ook onderzoek gedaan naar kinderen en mensen die aan bed gebonden zijn.

Patiënt­participatie

Binnen het Post-COVID programma van ZonMw, de onderzoeksprojecten, en Post-COVID Netwerk Nederland worden ervaringsdeskundigen nauw betrokken.

Ervaringsdeskundigen zijn mensen met post-COVID of naasten van mensen met post-COVID. Ze geven aan wat patiënten nodig hebben en denken mee over welke onderzoeksvragen prioriteit verdienen. Ook geven ze advies over hoe patiënten kunnen deelnemen aan en meedenken over onderzoek (zonder extra belasting). De inbreng van ervaringsdeskundigen is essentieel om onderzoek en beleid goed aan te laten sluiten op de praktijk.

De samenwerking met ervaringsdeskundigen versterkt de kwaliteit, relevantie en impact van post-COVID onderzoek en draagt bij aan betere zorg en ondersteuning.

Onderzoek naar kinderen

Kinderen zijn geen kleine volwassenen. Het ziektebeeld uit zich bij kinderen met post-COVID vaak anders dan bij volwassenen. Ook is de impact op het dagelijks leven anders dan bij volwassenen. Daarom is het belangrijk dat onderzoek naar post-COVID bij kinderen anders wordt ingericht, passend bij hun leeftijd en ontwikkelingsfase. Door specifiek onderzoek naar kinderen hopen we beter te begrijpen hoe post-COVID zich bij hen uit en hoe zij het beste geholpen kunnen worden.

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op kinderen met post-COVID:

Onderzoek naar bedgebonden patiënten

Bij sommige mensen met post-COVID zijn de klachten zo ernstig dat zij (grotendeels) aan bed gebonden zijn. Zij kunnen niet of nauwelijks meer deelnemen aan het dagelijks leven. Het onderzoek wordt speciaal ingericht om deze groep goed te kunnen bereiken. Onderzoek naar deze ernstig zieke patiënten is cruciaal om meer inzicht te krijgen in het ziektebeeld en passende zorg te ontwikkelen.

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op bedgebonden patiënten met post-COVID:

Onderzoeks-projecten naar andere patiëntgroepen

Sommige patiëntgroepen met post-COVID zijn nog weinig onderzocht. Hierdoor is er nog weinig bekend over hoe vaak klachten voorkomen en hoe deze zich uiten. Meer kennis over deze groepen is belangrijk om verschillen in klachten en toegang tot zorg beter te begrijpen. Dit helpt om passende behandelmogelijkheden te ontwikkelen.

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op andere patiëntgroepen met post-COVID:

> terug naar Home

Symptomen

Mensen met post-COVID kunnen ernstige klachten hebben die het dagelijks leven sterk beïnvloeden. Voorbeelden van veelvoorkomende en de meest beperkende symptomen zijn:

  • Post-exertionele malaise (PEM): PEM is een verergering van klachten na (minimale) lichamelijke, cognitieve, en/of emotionele inspanning.
  • Posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom (POTS): POTS is een vorm van orthostatische intolerantie en veroorzaakt een sterk verhoogde hartslag bij opstaan. Vaak met klachten zoals hartkloppingen, flauwvallen en vermoeidheid.
  • Cognitieve problemen: Bijvoorbeeld concentratie- en geheugenproblemen.
  • Uitputting: Extreme, aanhoudende vermoeidheid die niet verbetert met rust.

Deze klachten komen vaak samen voor en versterken elkaar. Onderzoek naar deze symptomen is nodig om de oorzaken beter te begrijpen en passende behandelingen te ontwikkelen.

Meer weten over de onderzoeken naar symptomen? Klik op de verschillende knoppen met ‘Onderzoek naar …’.

Onderzoek naar PEM

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op post-exertionele malaise (PEM):

Onderzoek naar POTS

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom (POTS) en orthostatische intolerantie:

Onderzoek naar cognitieve problemen

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op cognitieve problemen:

Onderzoek naar meerdere symptomen

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op meerdere symptomen:

> terug naar Home

Diagnostiek

Diagnostiek betekent het stellen van een diagnose: het proces waarbij artsen en onderzoekers uitzoeken wat er precies aan de hand is bij een patiënt. Onderzoekers en artsen maken hierbij gebruik van onder andere vragenlijsten, lichamelijk onderzoek, bloedtesten en scans om te achterhalen waar klachten vandaan komen.

Bij post-COVID zijn de klachten vaak complex en verschillen ze per persoon. Daarom is er behoefte aan goede diagnostiek om patiënten met post-COVID beter te herkennen.

Onderzoek naar diagnostiek richt zich op:

  • biomarkers (meetbare stoffen in het lichaam)
  • risicofactoren voor het krijgen van post-COVID
  • subtypen van post-COVID-patiënten

Zo krijgen artsen beter inzicht in de oorzaak van de klachten en kunnen ze gerichter een passende behandeling bieden.

> terug naar Home

Ziektemechanismen

Ziektemechanismen zijn de verstoringen in het lichaam die post-COVID veroorzaken. De precieze onderliggende oorzaken van post-COVID zijn nog onbekend. Wel zijn er verschillende aanwijzingen voor mogelijke ziektemechanismen die de klachten van post-COVID veroorzaken.

  1. Virale persistentie: blijvende virusdeeltjes in het lichaam
  2. Ontregeling van het immuunsysteem en auto-immuniteit: het immuunsysteem blijft overactief of valt het eigen lichaam aan
  3. Endotheelschade en trombose: schade aan bloedvaten en verstoringen in bloedstolling
  4. Neuroinflammatie en verstoord zenuwstelsel: ontstekingen in de hersenen en verstoorde communicatie tussen hersenen en lichaam
  5. Mitochondriële dysfunctie: problemen met de energieproductie in cellen
  6. Veranderingen in het microbioom: verstoringen van micro-organismen in de darm, waaronder bacteriën, virussen en schimmels

Binnen de ZonMw post-COVID onderzoeksprojecten worden meerdere van deze mechanismen onderzocht. Het doel is om meer inzicht te krijgen in de onderliggende processen, wat uiteindelijk kan bijdragen aan betere diagnostiek en behandeling.

> terug naar Home

Biomarkers

Een biomarker is een meetbaar kenmerk in het lichaam dat iets vertelt over een ziekte of aandoening. Bijvoorbeeld een bepaalde stof in het bloed of in de ontlasting.

Wetenschappers proberen biomarkers te vinden die gerelateerd zijn aan post-COVID. Als er betrouwbare biomarkers gevonden worden, kunnen artsen in de toekomst beter vaststellen of iemand post-COVID heeft. Daarnaast kunnen biomarkers inzicht geven in de onderliggende ziektemechanismen, en kunnen ze daarmee helpen een behandeling beter af te stemmen op de patiënt.

Meer weten over de onderzoeken naar biomarkers? Klik op ‘Onderzoeksprojecten’.

Onderzoeks­projecten

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op onderzoek naar biomarkers:

> terug naar Home

Risicofactoren

Waarom krijgt de één post-COVID en de ander niet? En hoeveel risico lopen mensen met post-COVID op het ontwikkelen van andere chronische aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten of dementie?

Om antwoorden te vinden op dit soort vragen, kijken onderzoekers naar risicofactoren: factoren die de kans op post-COVID en het ontstaan van andere chronische aandoeningen vergroten. Denk bijvoorbeeld aan leeftijd, geslacht, etniciteit en de ernst van symptomen.

Door de risicofactoren beter te begrijpen, kunnen we eerder herkennen wie risico loopt op het krijgen van post-COVID. Zo kunnen patiënten sneller hulp krijgen.

Meer weten over de onderzoeken naar risicofactoren? Klik op ‘Onderzoeksprojecten’.

Onderzoeks­projecten

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op onderzoek naar risicofactoren:

> terug naar Home

Subtypen

Post-COVID uit zich niet bij iedereen op dezelfde manier. Sommige mensen ervaren voornamelijk extreme vermoeidheid, terwijl anderen klachten hebben zoals ademhalings- of geheugenproblemen of een combinatie hiervan. Op basis van het soort klachten of welke processen in het lichaam niet goed werken kunnen we mensen met post-COVID indelen in groepen, zogenaamde subtypen.

Door subtypen te onderzoeken kunnen artsen in de toekomst behandelingen beter afstemmen op de specifieke klachten of de processen in het lichaam die niet goed werken.

Meer weten over de onderzoeken naar subtypen? Klik op ‘Onderzoeksprojecten’.

Onderzoeks­projecten

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op onderzoek naar subtypen van post-COVID:

> terug naar Home

Immuunsysteem

Het immuunsysteem beschermt je lichaam tegen ziekteverwekkers zoals virussen en bacteriën, en helpt je te herstellen als je ziek bent. Er zijn aanwijzingen dat het immuunsysteem ontregeld en/of overactief is bij mensen met post-COVID. Onderzoek hiernaar helpt ons beter te begrijpen wat de rol van het immuunsysteem is bij post-COVID.

Onderzoek naar het immuunsysteem richt zich op 3 onderwerpen:

  • Autoantistoffen: afweerstoffen (antistoffen) die per ongeluk gezonde cellen aanvallen
  • Virale persistentie: blijvende virusdeeltjes in het lichaam
  • Immuuncellen en -moleculen: welke immuuncellen en -moleculen een rol spelen bij post-COVID en hoe dit verschilt van gezonde mensen

Meer weten over de onderzoeken naar het immuunsysteem? Klik op ‘Onderzoeksprojecten’.

Onderzoeks­projecten

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op onderzoek naar het immuunsysteem:

> terug naar Home

Microstolsels en trombose

Om post-COVID beter te begrijpen, is het belangrijk om te kijken naar processen in het bloed, zoals bloedstolling en ontstekingsreacties.

Er zijn aanwijzingen dat het coronavirus kleine bloedpropjes kan veroorzaken, ook wel microstolsels genoemd. Microstolsels kunnen schade aanrichten aan de bloedvaten. Ontstekingen en bloedstolling kunnen elkaar daarbij beïnvloeden en versterken. Dit heet trombo-inflammatie. Mogelijk veroorzaakt dit proces post-COVID klachten. Onderzoek naar microstolsels en trombose is belangrijk om nieuwe inzichten te krijgen in de oorzaken van post-COVID en mogelijke behandelingen te ontwikkelen.

Meer weten over de onderzoeken naar microstolsels en trombose? Klik op ‘Onderzoeksprojecten’.

Onderzoeks­projecten

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op onderzoek naar microstolsels en trombose:

> terug naar Home

Neuro­inflammatie

Veel mensen met post-COVID ervaren langdurige klachten zoals concentratieproblemen, geheugenverlies en hersenmist. Een mogelijke verklaring is neuroinflammatie: een ontstekingsreactie in de hersenen.

In onderzoek naar neuroinflammatie kijken onderzoekers hoe het immuunsysteem de hersencellen en zenuwverbindingen beïnvloedt. Daarnaast kunnen deze ontstekingen ook de doorbloeding in de hersenen verstoren. Onderzoekers kijken hoe en waar deze ontstekingen ontstaan, wat de gevolgen zijn, en wat we hiertegen kunnen doen.

Meer weten over de onderzoeken naar neuroinflammatie? Klik op ‘Onderzoeksprojecten’.

Onderzoeks­projecten

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op onderzoek naar neuroinflammatie:

> terug naar Home

Mitochondriën

Mensen met post-COVID voelen zich vaak extreem moe, ook na beperkte inspanning. In deze onderzoeken kijken wetenschappers naar mitochondriën: de energiefabrieken in onze cellen.

Mitochondriën zorgen ervoor dat ons lichaam energie krijgt. Er zijn aanwijzingen dat mitochondriën minder goed werken bij mensen met post-COVID. Door dit te onderzoeken, hopen wetenschappers te ontdekken en te begrijpen waar de extreme vermoeidheid vandaan komt, en hoe we het kunnen behandelen.

Meer weten over de onderzoeken naar mitochondriën? Klik op ‘Onderzoeksprojecten’.

Onderzoeks­projecten

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op onderzoek naar mitochondriën:

> terug naar Home

Microbioom

Het microbioom is de verzameling bacteriën, virussen en schimmels in en op ons lichaam. Het grootste deel hiervan zit in de darmen. Het microbioom is erg belangrijk voor onze gezondheid: ze helpen bij de spijsvertering en ondersteunen het immuunsysteem.

Na een corona-infectie kan de samenstelling van het microbioom en daarmee de balans in de darmen dit evenwicht voor langere tijd verstoord raken. Mogelijk draagt dit bij aan klachten van post-COVID.

In onderzoek naar het microbioom kijken onderzoekers hoe de samenstelling van veranderingen in soorten en hoeveelheden bacteriën, virussen en schimmels veranderdmogelijk is verstoord bij post-COVID en hoe deze veranderingen invloed hebben op het immuunsysteem. Ook onderzoeken zij welke rol het microbioom speelt bij aanhoudende klachten en hoe deze kennis kan bijdragenleiden tot aan nieuwe behandelingen.

Meer weten over de onderzoeken naar het microbioom? Klik op ‘Onderzoeksprojecten’.

Onderzoeks­projecten

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op onderzoek naar het microbioom:

> terug naar Home

Behandeling

Voor de behandeling van post-COVID of specifieke symptomen van post-COVID wordt op verschillende manieren onderzoek gedaan. Er lopen onderzoeken naar medicijnen die de klachten kunnen verminderen, maar ook naar andere behandelingen zonder medicijnen. Zo kijken onderzoekers naar wat het beste helpt bij het herstel van mensen met post-COVID. De precieze oorzaken van post-COVID zijn nog niet bekend. Daarom richten de onderzoeksprojecten naar mogelijke behandelingen zich vooral op het verlichten van de symptomen.

> terug naar Home

Andere behandelingen

Behandelingen zonder medicijnen kunnen belangrijk zijn voor het omgaan met, of herstel van post-COVID klachten.

Onderzoekers kijken bijvoorbeeld of het aanpassen van activiteiten, stimuleren van hersenfuncties of verminderen van ontstekingen bij patiënten het herstel kunnen bevorderen. Deze benaderingen richten zich op het verminderen van klachten zoals vermoeidheid, concentratieproblemen en pijn. Onderzoekers hopen patiënten te helpen om beter om te gaan met hun klachten, zodat hun kwaliteit van leven verbetert.

Meer weten over de onderzoeken naar andere behandelingen? Klik op ‘Onderzoeksprojecten’.

Onderzoeks­projecten

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op onderzoek naar andere behandelingen:

> terug naar Home

Medicijnen

Onderzoek naar medicijnen is belangrijk om effectieve behandelingen voor post-COVID te vinden. Meerdere onderzoeken binnen het Post-COVID programma testen verschillende medicijnen. Veel van deze medicijnen worden al gebruikt bij andere ziektes of vergelijkbare klachten.

Onderzoekers kijken of deze medicijnen ook helpen om symptomen bij post-COVID te verminderen en het herstel te verbeteren. Zo hopen we medicijnen te vinden die veilig en werkzaam zijn voor mensen met post-COVID.

Meer weten over de onderzoeken naar medicijnen? Klik op ‘Onderzoeksprojecten’.

Onderzoeks­projecten

De volgende onderzoeksprojecten richten zich op onderzoek naar medicijnen:

> terug naar Home

Post-COVID Netwerk Nederland

Post-COVID Netwerk Nederland (PCNN) is een nationaal samenwerkingsverband tussen patiënten, wetenschappers, zorgprofessionals en maatschappelijke partners.

PCNN zorgt dat wetenschappelijk onderzoek en patiëntenzorg voor mensen met post-COVID goed op elkaar afgestemd zijn. Door het opbouwen van onderzoeksinfrastructuur kan systematisch en efficiënt kennis ontwikkeld worden. Dit helpt om post-COVID beter te begrijpen, een betere diagnose te stellen en beter te behandelen. Het netwerk zorgt er daarnaast voor dat kennis beschikbaar gemaakt wordt om de zorg voor volwassenen en kinderen met post-COVID voortdurend te verbeteren.

PCNN heeft een onderzoeksportaal opgezet waar patiënten zich kunnen aanmelden voor deelname aan onderzoek. Klik op de gele knop ‘Doe mee aan onderzoek’ om naar de aanmeldpagina te gaan.

Meer weten over wat PCNN doet? Klik hier.

Doe mee aan onderzoek call to action button